Câu chuyện xảy ra tại gia đình bà Thương. Hôm nay gia đình bà Thương họp để thống nhất việc phân chia di sản thừa kế của ông Hùng để lại theo di chúc.
Anh Bình (con trai cả ông Hùng): Công việc của bố đã xong, hôm nay gia đình chúng ta họp lại để thống nhất việc chia di sản thừa kế mà bố để lại. Trước khi mất bố có lập di chúc, được chứng thực tại Ủy ban nhân dân xã.
Bà Thương (vợ ông Hùng): Bố chúng mày lập di chúc lúc nào mẹ có biết đâu.
Chị Hoa (Con gái út ông Hùng): Đúng đấy, con cũng chưa bao giờ nghe thấy bố nói là lập di chúc.
Anh Bình: Cách đây 5 năm bố có lập di chúc, được chứng thực tại Ủy ban nhân dân xã mình. Khi lập di chúc xong về bố có nói lại với con. Trước khi mất bố có đưa cho con bản di chúc.
Bà Thương: Thế nội dung di chúc của bố chúng mày như thế nào, đọc lên cho mẹ nghe xem nào.
Chị Hoa: Anh đọc lên cho cả nhà nghe xem nào.
Anh Bình: Đọc toàn văn di chúc, trong đó ông Bình có di chúc lại, khi ông chết đi, tài sản của ông là ½ quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất trong khối tài sản chung với bà Thương sẽ để lại cho con trai cả là anh Bình, ngoài anh Bình ra không ai được hưởng di sản của ông để lại.
Chị Hoa: Vô lý, không thể thế được, anh là con, tôi cũng là con, không thể để mình anh hưởng được, tôi cũng phải được hưởng một phần trong đó và không nhất trí với di chúc bố để lại.
Bà Thương: Tao không nhất trí với di chúc của bố chúng mày, làm gì có chuyện chỉ mình mày được hưởng.
Anh Bình: Thì mẹ cũng thấy đấy, khi còn sống bố mẹ luôn bất hòa, suốt ngày đánh, cãi, chửi nhau, thậm trí lúc bố ốm mẹ có chăm sóc được ngày nào đâu. Mà cái Hoa cũng vậy không chăm sóc bố được ngày nào, thế nên bố mới không để lại tài sản cho.
Bà Thương: Tao với bố mày không hợp nhau nên chung sống với nhau cũng chỉ trên danh nghĩa, nhưng mà có danh nghĩa đi nữa thì cũng không thể không để cho tao tý tài sản nào.
Anh Hùng: Thì khi còn sống bố vẫn nói với con không còn tình nghĩa với mẹ, với lại mẹ đối xử với ông ý không tốt nên ông ý không để lại tài sản cho mẹ.
Chị Hoa: Tôi cũng không nhất trí chia tài sản theo di chúc, mà có khi ông Hùng lừa dối bố để lập di chúc cũng nên.
Anh Hùng: Làm gì tao phải lừa dối, mà có muốn lừa dối cũng không được, bố lập di chúc có ra Ủy ban nhân dân xã để chứng thực, phải trên cơ sở ý chí tự nguyện của bố thì Ủy ban nhân dân xã mới chứng thực cho chứ.
Việc thảo luận của bà Thương, chị Hoa và anh Hùng ngày càng căng thẳng, không ai chịu ai, tiếng cãi vã bắt đầu to dần lên vang sang cả nhà hàng xóm. Đúng lúc đó anh Thành (công chức Ủy ban nhân dân xã phụ trách công tác tư pháp) cùng bà Hoan (Trưởng thôn, Tổ trưởng Tổ hòa giải) có việc đi qua, nghe tiếng cãi vã của nhà bà Thương nên rẽ vào.
Bà Hoan: Có việc gì mà bà Thương và các cháu to tiếng thế.
Bà Thương: Bà Hoan đấy à, à còn có cả anh Thành nữa.
Anh Thành: Chào bà Thương và các anh, chị.
Bà Thương: Chuyện là thế này, chúng tôi đang tranh luận về việc chia tài sản của ông Hùng để lại.
Anh Thành: À, thế thì bác chia di sản theo di chúc rồi, vì cháu được biết trước đây bác Hùng đã đến Ủy ban nhân dân xã để chứng thực di chúc, chính cháu là người đã tham mưu cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã chứng thực mà.
Bà Thương: Thì chính là việc chia theo cái di chúc đó. Tôi không nhất trí với nội dung di chúc của ông nhà tôi.
Chị Hoa: Tôi cũng không nhất trí, tôi là con phải được hưởng di sản bố để lại.
Anh Thành: Bác Thương và chị Hoa không nhất trí cũng không được, bác Hùng trước khi chết có lập di chúc, được chứng thực theo đúng quy định, nên chúng ta phải tôn trọng ý nguyện của bác ý trước khi chết.
Chị Hoa: Thì tôi vẫn tôn trọng ý nguyện của bố tôi, nhưng ông ý không có quyền cắt phần thừa kế của tôi.
Anh Thành: Chị Hoa nói như vậy là không đúng rồi. Điều 626 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền của người lập di chúc như sau
“Người lập di chúc có quyền sau đây:
1. Chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế.
2. Phân định phần di sản cho từng người thừa kế.
3. Dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng.
4. Giao nghĩa vụ cho người thừa kế.
5. Chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản”.
Theo đó, bác Hùng có quyền quyết định về việc để thừa kế cho ai, truất quyền hưởng di sản thừa kế của ai, thế nên bác Hùng có quyền không để lại thừa kế cho chị Hoa. Việc bác Hùng không để lại di sản thừa kế cho chị Hoa là hoàn toàn đúng quy định của pháp luật.
Chị Hoa: Vậy à, vậy mà tôi cứ tưởng tôi là con thì ông ý phải để lại tài sản cho tôi nữa.
Bà Thương: Tôi không nhất trí với di chúc của ông ý vì ông ý không để lại cho tôi tý tài sản nào.
Anh Thành: Về phần bác Thương, Khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc như sau:
“1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:
a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
b) Con thành niên mà không có khả năng lao động”.
Theo đó, mặc dù bác Hùng không di chúc để lại tài sản cho bác Thương thì bác Thương là vợ vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật.
Bà Thương: Đấy, phải thế chứ.
Anh Thành: Tuy nhiên, Khoản 2 Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng quy định bác Thương sẽ không được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu bà thuộc trường hợp những người không có quyền hưởng di sản thừa kế.
Bà Thương: Thế luật quy định những trường hợp nào không được quyền hưởng di sản thừa kế.
Anh Thành: Khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định những người sau đây không được quyền hưởng di sản:
“a) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;
b) Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;
c) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng;
d) Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản”.
Bà Thương: Tôi chắc chắn là không nằm trong các trường hợp đó rồi.
Anh Thành: Vâng, nếu bác không thuộc trường hợp đó thì sẽ được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật.
Bà Hoan: Anh Thành giải thích mọi người đã rõ rồi đúng không. Vậy thì hôm nào mọi người ra Ủy ban nhân dân xã để làm thủ tục phân chia di sản thừa kế theo di chúc nhé. Cháu Hoa không được hưởng thừa kế thì cũng thấy thoải mái rồi đúng không.
Chị Hoa: Vâng, anh Thành giải thích thì cháu cũng đã rõ rồi.
Anh Hùng: Cháu nhất trí thôi, hôm nào gia đình cháu sẽ ra Ủy ban nhân dân xã để làm thủ tục phân chia di sản thừa kế.
Bà Hoan: Vậy chào bà Thương, chào mọi người nhé, tôi với anh Thành về đây.
Mọi người cùng đồng thanh chào bà Hoan, anh Thành và thầm cảm ơn vì có hai người giải thích mọi người đã hiểu hơn về quyền, nghĩa vụ của người để lại di sản thừa kế, của người được hưởng di sản thừa kế và trường hợp đương nhiên được hưởng di sản thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc./.
NGƯỜI BIÊN SOẠN: Vũ Thị Minh Hiền
